Şeritli Motifli Halı – Karaman/Taşkale
Güneş Göbekli Halı – Karaman/Taşkale
Embelli Motifi – Karaman/Taşkale
Cıngıllı Göbek – Karaman/Taşkale
Bilyalı Göbek – Karaman/Taşkale
Halı Dokuma – K.Maraş/Elbistan
Halı – K.Maraş/Elbistan
Halı – K.Maraş/Elbistan
Göbek Nakışı – K.Maraş/Elbistan
Halı – Hatay/Kumluca İlçesi
Halı – Hatay/Kumluca İlçesi
Halı – Kütahya
Acem halısı
Demirci halıları
Gördes halıları
Milas halıları
Taşpınar Halıları

“Naciye Kayıpmaz – Sümer Halı Genel Müdürlüğü Geleneksel Halı ve El Sanatları Araştırma Müdürü”

Altay’lar Asya Hunları bölgesinde, beşinci Pazırık kurganında mumyalanmış at, eğer takımı, at arabası ve keçelerle bir arada bulunan bir adet halı, düğümlü dokuma örneği olarak şimdiye dek bulunabilmiş ilk ve en erken örnek olma özelliğini halen korumaktadır. Kazıyı yapan hafir Rus arkeologu Rudenko ve ona iştirak eden bazı halı araştırmacılarının, bu halının İran kavimlerince yapılarak Türk Hun Hakanlarına hediye gönderildiği yolundaki iddialarının aksine; 5. Pazırık kurganındaki hafriyatın tümü ele alındığında, ölülerin gömülme gelenekleri, ölü yanlarına bırakılmış olan at, at arabası, keçe ve koşum takımları, mezarda belirgin bir Türk Hun geleneğinin bulunduğunu kanıtlamakta ve gerek Pazırık halısının, gerekse diğer mezar buluntularının Türk Hun gelenekleri içinde ele alınmasını zorunlu kılmaktadır. Halının bordüründe yer alan süvarilerin ve atların Türk gelenekleriyle desenleştirilmiş olması bu görüşü desteklemektedir. Özellikle atların eğer örtüleri ve kuyruklarının bağlanma şekilleri, Pazırık halısı ile karşılaştırılan İran arkeolojik stellerindeki süvarilerde bulunmayan Türk Hun geleneklerindendir. Elde mevcut başka bir örnek bulunabilmiş olmadığından, şimdilik tarihi Türk el halılarını Pazırık halısından başlayarak bir kronoloji içinde değerlendirebilmek mümkün olmaktadır.
Erken dönemlerde düğümlü dokuma parçaları konusunda yapılan araştırmalarda bu dönemleri aydınlatacak oranda yeterli parça bulunabilmiş değildir. Ancak 1906 ile 1908 yıllarında Doğu Türkistan’da, Lou-Lan’da bir düğümlü dokuma parçası ile Lop-nor’daki bir Buda tapınağında ikinci bir düğümlü dokuma parçası bulunmak suretiyle konu bir ölçüde aydınlanmıştır. M.S. 3. ve 4. yüzyıllara tarihlendirilen bu halı parçaları, ilk ve en erken örnekler olarak halının Türkmenistan coğrafyasında tanındığı ve uygulandığı görüşünü desteklemiştir. 1913’de Turfan kazıları sırasında, Kuça’ya yakın Kızıl’da bir tapınakta bir parça halı daha bulunmuş, M.S. 5. ve 6. yüzyıllara tarihlendirilen bu parçanın tek argaca düğümlü teknik yapısı ve desen özellikleri ile 3. ve 4. yüzyıllara tarihlendirilen Doğu Türkistan parçaları ile aynı özellikte olduğu ve bir geleneğin devamı olduğu görüşünü büyük oranda doğrulamıştır.
M.Ö. 3. yüzyıldan başlayan düğümlü dokuma örneği ile Doğu Türkistan’da bulunmuş olan ve M.S. 3. ve 6. yüzyıllara tarihlendirilen halı örnekleri; düğümlü dokumaların vatanının 35 ile 45 derece Kuzey enlemleri arasındaki Orta Asya stepleri olduğunu belgelemektedir. Başka bir Rus arkeoloğu Khlopin, düğümlü dokumaların ilk kez Güneybatı Türkistan’da M.Ö. 2000 yılından itibaren dokunmaya başlanmış olmasının mümkün olduğunu söylemektedir. Düğümlü dokuma dediğimiz halıların ilk kez kimler tarafından bulunduğu ve uygulandığı çok önemli olmamakla birlikte; bu geleneğin Türklerin yaşadığı bölgelerde ortaya çıkmış olması ve onların batıya doğru göçleriyle birlikte de batıya getirildiği görüşü birçok halı araştırmacısının üzerinde birleştiği önemli bir olgudur.
1935 -1936 yıllarında Kahire yakınlarındaki eski Kahire şehri Fustat’da yapılan kazılarda, 100’ün üzerinde küçük halı parçası bulunmuştur. Bu parçalardan iki adedi M.S. 9. yüzyıla Abbasi dönemine tarihlendirilen ve literatüre Samarra halıları olarak geçen halılardır. Abbasi döneminde Türk muhafız birlikleri için kurulmuş Samarra adlı bölgede, miladi 838-883 tarihleri arasında, İbn-i Yakut’a göre 25.000 Türk askeri, ailesiyle birlikte yaklaşık 70.000 Türkmen yaşamaktaydı. Doğu Türkistan Lou-Lan ve Kızıl halılarının teknik özelliği ve desen yapısındaki bu parçalara bu yüzden araştırmacılar Samarra halıları adını vererek Türklerin bu geleneği batıya getirmiş olduklarını belgelemiş oldular. Düğümlü dokuma yaygılar, Bağdat yakınlarındaki Samarra’ya, Batı Türkistan’dan gelerek bu bölgeye yerleşmiş bulunan Türkmen boyları tarafından getirilmiş olmalıydı.
Türk halılarının tarihi ile ilgili olarak, kesintisiz ve düzenli kronoloji; 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu devrinde, Konya Alaaddin camisi için yapılmış olan sekiz adet Selçuklu halısının bulunması ile başlamıştır diyebiliriz. 13. yüzyıla tarihlendirilen ve Anadolu’da Türkmenlerle başlamış olan bu kesintisiz tarihçe, Türkmen boy ve oymaklarının düz ve düğümlü dokumalar konusunda dünyanın en güzel örneklerini verdiklerini kanıtlamaktadır.
Konya Alaaddin Camii’nde bulunan sekiz adet Selçuklu halısına ilave olarak 1930 yılında Beyşehir Eşrefoğlu Camisi’nde bulunan üç adet Selçuklu halısı daha eklenerek 11 adet ender bulunur Anadolu Selçuklu dönemi Türk Halıları koleksiyonu oluşmuş bulunmaktadır. Bu halılar, Türk Halı Sanatı’nda 13. yüzyıldan 19. yüzyıla kadar uzanan uzun bir zaman diliminde, sayısız güzellikte örnekler veren Anadolu Türkmen dokuyucusunun geleneksel düğümlü dokuma kültürü zincirinin ilk ve en önemli halkasını teşkil etmeleri açısından önemlidir. Bugün dünyanın en zengin halı ve kilim koleksiyonuna sahip İstanbul Türk ve İslam Eserleri Müzesi’nin teşhirinde yer alan, Konya Alaaddin Camii ve Beyşehir Eşrefoğlu Camii’nde bulunmuş olan 13. yüzyıl Anadolu Selçuklu Dönemi halıları; gerek teknik konstrüksiyonu gerek doğal boyar maddelerle yapılan renkleri ve gerekse ilginç Türk motif yapısıyla, düğümlü dokuma kültürünün tartışmasız en güzel örnekleridir.
Son zamanlarda bu dönem halılarıyla ilgili olarak ortaya çıkmış olan dört parça halı; sürpriz nitelikleriyle halı araştırmacılığında yeni değerlendirmelerin de odağı olmuştur. Karbon 14 metoduyla yapılan kimyasal analizler bu halıların 1190-1200 yıllarında dokunduğunu belgelemektedir. Tibet’te onarım yapılmakta olan bir manastır çevresindeki kazılarda bulunan ve bugün Avrupa’da çok önemli koleksiyonerler eline geçmiş bulunan bu dört parça halının; 13. yüzyılda Anadolu’da Türkmenler tarafından dokunarak, Tibet’e gönderildiği yönünde genel bir kanaat oluşmuş bulunmaktadır. Halılarda yer alan kuvvetlice üsluplaşmış hayvan figürleri 14. Yüzyıl hayvan figürlü Anadolu Türk halılarının da ilk örnekleri olma nitelikleriyle çok önemli belgelerdir.
Halıdaki teknik dokumadan kaynaklanan zorunluluk ve Türk tasvir anlayışı nedeniyle biçimsel bir şekilde üsluplaştırılmış bitkisel motiflerin ve Türk süsleme sanatlarında en güzel örneklerini vermiş bulunan kufi yazı ve bu yazıdan geliştirilen kufi benzeri motiflerin, halı zemininde kullanılması Selçuklu devri 13. yüzyıl Türk halılarının en belirgin özelliğidir.
Halı desenlerindeki üsluplaştırılmış ve sonsuzluk prensibi ile ebedileştirilmiş desen raporlu bu karakteristik yapı, 14.-15. yüzyıllarda yerini dekoratif ve stilize edilmiş hayvan figürlerinin kullanıldığı bir yeniliğe bırakmıştır. Bu yüzden 14. ve 15. yüzyıl Anadolu halıcılığına, literatürlerde Hayvan figürlü Anadolu Türk El Halıları Dönemi ismi verilmiştir. Avrupalı ressam Sano Di Pietro’nun ‘Meryem’in Nişanlanması’ tablosunda yerde serili olarak resmedilmiş hayvan figürlü bir halı, Lippo Memmi’nin 1350’de yaptığı tablodaki hayvan figürlü halı resmi ile Carlo Crivelli’nin 1350’lerde yaptığı karnaval sahneli tabloda balkondan sarkıtılan ve yıldız madalyon içinde stilize hayvan figürlerinin yer aldığı bir halı, Anadolu hayvan figürlü halıların 14.-15. yüzyıla tarihlendirilmesinin kaynağı olmuştur.
Anadolu Türk Kültürü’nde stilize edilmiş ve dekoratif formatta biraz da biçimselleştirilmiş hayvan figürleri, diğer kültürlerdeki hayvan figürlerinden hem anlam hem de figüratif özellikleriyle farklı incelenirler. Özellikle 14. yüzyıl Anadolu Türkmen yerleşimlerinde sufi kültürün etkileri hayvan hikayelerindeki benzetmelerle insan eğitimine yönelik karşılaştırmaların yapıldığı dönemdir. Halılardaki ejder ve zürüt-ü anka kavgaları, ejder betimlemeli insan nefsinin zümrüt-ü anka gibi özgür bir cennet kuşuna varmak için verdiği iç mücadele şeklinde değerlendirilmektedir.
Bu safhada Türk kültüründe halının sadece bir yaygı olmanın ötesinde çok daha derin mitolojik ve sembolik anlamların yüklü olduğu stilize edilmiş biçimler ve renkler dünyası olduğunu belirlemekte fayda bulunmaktadır. Doğu Türkistan’dan Anadolu’ya dek büyük bir haritada yaşama şansına sahip olmuş Türkmen boy ya da oymaklarının çok doğal yaşam biçimi, dokuma yaygılarında hayat bulmuş; bu bir anlamda kendini ifade etme biçimi, oymaklar arasındaki tatlı nüanslarla farklı motif ve renk dünyasını günümüze ulaştırmıştır. Türkmen dokuyucusu, sosyal mevkisi veya geleneğini, taşıdığı oymağın im ya da formunu, çevresinden aldığı ve güzel gördüğü her bir objeyi doğal boyalarla renklendirerek sembolize etmiş, sadeleştirmiş ve tanık olduğu olaylarla birlikte yoğurarak halısına nakşetmiştir. Türk Halı ve kilimlerinde karakterize olmuş motifler ve renkler, daha doğru tanımlaması ile yanışlar, onu dokuyan insanın ve çevresinin bir anlatım aracı, bir mektubu gibidir. Türkmen yaylaları yanışlarla konuşur, renklerle anlaşırlar.
Anadolu halılarında motifler anlamlı ve geleneksel bir üslupla sembolize edilmiştir. Anadolu kadını kendisini veya çevresini, sevincini veya acısını, anılarını veya hayallerini sembolik değerler vererek halısına aktarmıştır. Yaygılardaki yanışlar, onun tasarladığı veya aktarmayı düşündüğü olayın veya nesnenin sembolik karşılıklarıdır.
Anadolu halılarının bir önemli diğer özelliği bu hikayenin veya öykünün, halı ve kilimlerdeki stilizasyonudur. Objelere yüklenmiş sembolik anlatımlar halı ve kilimlerde bir de stilize edilerek uygulanırlar. Dokuma tekniğinden gelen kolaylıklarla da formlar gerçeğinin sadece hatırlanması istenircesine stilize edilirler. Böylece anlatılacak herşey halı ve kilimde hem vardır, hem gizlidir, hem anlayanın dilindedir.
İstanbul Vakıflar Halı Müzesi teşhirinde yer alan hayvan tasvirli halı, 15. yüzyıl hayvan figürlü Anadolu halılarının Türkiye müzelerindeki en erken ve en güzel örneklerindendir. Avrupa müzelerindeki en kıymetli Anadolu erken dönem hayvanlı halısı ise Marby Köyü Kilisesi’nde bulunarak müzede koruma altına alınan ve bu yüzden adına Marby Halısı da denilen Anadolu Türkmen dokuması hayvanlı halıdır. Ressam tablolarında görülen bu halıların örnekleri, Avrupa ve Türkiye koleksiyonlarında ortaya çıkmaya başladıkça, bu dönemde çok sayıda ve çok güzel halıların dokunmuş olduğu belgelenmiştir. Ressam tablolarında, resmini yaptıran soyluların dekorda mutlaka bu özel tür seccadeler, “Ressam Bellini tablolarında görülen Türk halıları” tanımlaması yerine, literatüre ‘Bellini halıları’ grubu olarak geçmiş bulunmaktadır. 15. yüzyıl Anadolu geleneksel seccade halılarının bu güzel yapısı, 16. yüzyılda karşımıza çıkacak olan küçük şemseli Uşak halılarının da habercileri gibidir.
Alman ressam Hans Holbein’in 1530-1550 yılları arasında yaptığı birçok tabloda, Flaman ressam Lorenzo Lotto’nun 1500’lerin ilk çeyreğinde yaptığı birçok tabloda, Avrupa asilzadelerinin portre resimleri içine fon olarak bir Anadolu Türk halısını resmettirdiği dikkati çekmektedir. Bu yüzden, bu ressamların tablolarında görülen desen geleneklerinden ötürü, 16. yüzyıla ait Anadolu halılarının bir kısmı ‘Holbein Halıları’ diğer bir kısmı da ‘Lotto Halıları’ grubu olarak adlandırılmış bulunmaktadır.
Holbein tablolarında görülen sarmal düzendeki rozet madalyonların yer aldığı rapor desenli halılar, Batı Anadolu Türkmen halılarının çok önemli bir dönem klasiğidir. Daha çok Bergama ve çevresiyle Uşak atölyelerinde de dokunmuş örnekleri bulunan bu halılar, erken örnekleri daha çok köy el tezgahlarından çıkmış halılar olmasının yanı sıra, 16. yüzyıl ve sonralarında Uşak şehir tezgahlarında dokunmuş örnekleri de çok yaygın olarak görülen bir tarzdır. Zeminde düzenli sıralı veya diyagonal yerleştirilmiş madalyonların yanı sıra ortada büyükçe bir madalyon ve etrafında küçük madalyonların bulunduğu halılar, Bergama ve çevresi dokumalarının yaygın bilinen bir karakteristiği olmuştur. Bu yüzden halı araştırmacıları arasında dört ayrı tipte incelenen Holbein grubu Türkmen dokuması halısı bulunmaktadır.
Lotto tablolarında görülen Türk halıları ise daha çok Selçuklu rumi geçmelerin iç içe sarmal kullanıldığı ayrı bir Türkmen desenini yansıtmaktadır. Daha çok toprak grubu açık renk tonların, özellikle antik tütün sarısının kullanıldığı bu halılar, Uşak çevresi dokuma kültürü içinde değerlendirebileceğimiz halılardır. Sonraki dönemlerde bu desendeki birçok halıda Avrupalı ailelerin nişanlarının bulunması, bu desen yapısında bir çok halının Avrupa’dan sipariş verilerek Anadolu’da dokunduğunu belgelemektedir.
Erken devir Türk halılarının incelenmesinde, tarihi kronoloji dönemin ressamlarınca yapılan tablolarda yer alan halılarla bu halıların bire bir aynılarının çeşitli koleksiyonlarda ortaya çıkışıyla doğrudan ilgilidir. Ancak Avrupalı halı araştırmacıları Anadolu Türkmen kadınınca dokunarak Avrupalı kiliselere, manastırlara veya asilzadelere gönderilen bu halıları, ressam isimleriyle doğrudan ilişkilendirince Anadolu Türk halılarının etiketlendirilmesinde yanlış olmayan ancak yanlış anlaşılan bir kavram karmaşası ortaya çıkmaktadır. Ressam tablolarındaki Türk halıları, bir dönem içinde o kadar yaygındır ki, karnavallarla ilgili sahnelerin yer aldığı bazı tablolara bakıldığında, sarayların balkonlarından bu Anadolu halılarının sarkıtılarak, saray içindeki prestijin giderek abartılı bir gösteri halinde dışarıya da yansıtıldığı rahatlıkla izlenmektedir. Özellikle Crivelli tablosundaki bu sahneler gösteriyor ki 14. yüzyıldan itibaren birçok Avrupalı asilzade veya zengin kiliseler, zenginliklerini Anadolu’dan getirttirdikleri bu Türkmen halıları ile belirliyor ve resmettirdikleri tablolara bu halılarıyla birlikte pozlar vererek prestijlerini gösteri haline getiriyorlardı.
16. yüzyılda Anadolu’da, özellikle Batı Anadolu’da, yapılan Holbein veya Lotto tablolarındaki bu halılar; Anadolu’da geleneksel köy el tezgahlarının yanı sıra atölye tipi siparişlerin karşılanabildiği halıcılığın da başlangıç dönemi olmuştur denilebilir. Geleneksel ve köy el tezgahlarında, irticalen dokunan Türkmen halılarının yanı sıra; bu dönemde yapılan bu halılar ile atölye tipi sipariş dokuma halıcılığın ilk numuneleri verilmiş ve Türk geleneksel halıcılığının yapısal değişiminin ilk habercileri olmuşlardır.
16. yüzyılın ikinci yarısından itibaren, ‘Osmanlı Klasik Devri’ diye belirlenmiş olan Türk halıları dönemine girilmiş olur. Bu devir, geleneksel Türkmen yorumu ve tasarımına yansımış halıcılığımızdan farklı olarak; artık nakkaşhanelerin geleneksel tasarıma müdahalesi ve katkısı ile çözgüye aktarılan bir anlayışın, atölye şartlarında ve daha kontrollü olarak uygulanmış örnekleri ile karşımıza çıkmış olması farkıdır. Batı Anadolu’da, özellikle Uşak çevresinde kurulmuş olan ve büyük bir kısmı saraya bağlı siparişleri karşılayan ve fermanlarla iş akış düzenleri sağlanan atölyelerde bu devir nakkaşlarının tasarımları halılarımıza uygulanmış ve Madalyonlu Uşak, Yıldızlı Uşak ve Kuşlu Uşak diye bilinen halılarımız bu devirde en güzel örnekleriyle dokunmuşlardır.
Osmanlı kumaş, cilt, tezhip, hat, ebru ve seramik sanatlarının da zirvesi sayılabilecek bu dönemlerde özellikle nakkaşhanedeki çok kuvvetli kalemler, Osmanlı üslubu da denilen tarzda bu alanlarda tarihe mal olmuş nefis eserlerin yanı sıra halı ve kilim tasarımları ve uygulanmış örnekleriyle halıcılık tarihimizdeki Osmanlı Saray üslubu dönemini başlatmışlardır. Madalyonlu Uşak veya Yıldızlı Uşak halıları bu üslubun çok güzel örneklerini yansıtmaktadırlar.
Osmanlı sarayı için kumaş, cilt ve çini desenlerini de hazırlayan Saray nakkaşları, geliştirdikleri desenlerini halılar için de uygulayarak bu alanda güzel halıların dokunmasını temin etmişler ve Sultanlara hediye sunulan bazı özel halılar için çok yüksek armağanlar alarak taltif edilmişlerdir. Saray nakkaş başı Şah Kulu’nun eserlerinde görülen kıvrık hançerin yaprakların birbirini keserek çıkan tarzı, saz üslubu adını alarak halılarımıza yansıtılmış, kendisinden sonra nakkaş başı olan Müzehhip Kara Memi’nin geliştirdiği ve Türk çiçekleri adını alan lale, sümbüli, karanfili, gül ve bahar açmış dallar gibi natüralist bir üsluple birleşerek, Osmanlı halı sanatındaki çok zengin saray üslubunu ortaya çıkarmışlardır.
Bu dönem Osmanlı Saray halılarını, aynı dönemde dünyayı etkilemeye başlayan İran halılarından ayrı değerlendirmekte fayda bulunmaktadır. İran halılarının desen anlayışı Osmanlı Saray üslubu desenlerden birçok yönüyle çok farklı özellikler taşır. Önemli bir ayıraç, Osmanlı desenleri Selçuklu’daki gibi aşırı üsluplaştırılmış olmasa da bitkisel imgelerin gerçeğini sadece hatırlatmak istercesine çok zarif bir biçimde dekoratifleştirilmesidir. İran halılarında ise hem bitkisel formlar gerçeğine yakın ve çok figüratiftir, hem de hayvan figürlü sahneler tıpkı av sahnesinde olduğu gibi estetik veya dramatiktir. Bilindiğinin aksine Osmanlı saray halıları, tam natüralist değil, daha biçimsel ve kendine özgüdürler. Dolayısıyla da İran tasarımları hiçbir şekilde taklit edilmemişlerdir.
Saray ve nakkaşhane menşeli bu halıcılık dışında bütün bir Anadolu’da, gerek yerleşik düzende yaşayan Türkmen nüfusun bulunduğu kesimler, gerekse 17. yüzyıldan itibaren artık yerleşik düzene geçmeye başlamış olan yarı konar göçer Türkmen nüfusunun bulunduğu Batı, Orta ve Doğu Anadolu’daki büyük bir geleneksel dokuyucu kesimi, kendine has ve özgün ürünler vermeye de devam etmişlerdir. Bu dönemlere ait olup vakıf camilerine teberru edilmiş bulunan ve bugün Türkiye müzeleriyle yurtdışı koleksiyonlarında yer alan çok sayıdaki halı örneği, bu dönemin zenginliğini kanıtlamaktadır.
Batı Anadolu’da Bergama ve Uşak çevresi, Orta Anadolu’da Sivrihisar, Şarkışla ve Konya çevresi bu dönemin yarı konar göçer geleneksel Türkmen gruplarının en karakteristik ve güzel halılarının yapıldığı dokuma merkezleridir.
17. yüzyıl başlarında saray çevresi ve Uşak Atölyeleri dışında Anadolu’nun mahalli ve geleneksel köy ev tezgahlarında, çok ender özellikte halı grupları oluşmaya başlamıştır. Bu gruplar içinde belki de en enteresanı Şarkışla halılarıdır. Orta Anadolu halıcılığı içinde değerlendirilen ve dünya düğümlü dokuma kültürü içinde, etkilendiği veya karşılaştırmalarının yapılabildiği hiçbir halı grubu ile bir bağlantı kurulamayacak şaşırtıcılıktaki bu halılar, gerek teknik yapısındaki alternatif çözgü tellerinin kullanılması farklarıyla, gerekse motif ve desen karakterlerindeki kendine özgü ve benzeri olmayan yapısıyla çok kıymetli halılardır.
17. ve 18. yüzyıllar döneminde ele alınması gereken ve kesin gruplandırmalara da giremeyecek ölçüde, tamamen kendine özgü desen yapısı ve teknik yapısı bulunan geleneksel halılarımız da gruplandırmaya girmeyen “Geleneksel Anadolu Türk El Halıları” olarak ayrı bir araştırma konusu içinde ele alınmaktadır. Bu kıymetli erken dönem halıları, Anadolu geleneksel halı grupları içinde değerlendirilemeyecek kadar az dokunmuş örneklerdir. Bugün için tek örnek olarak bulunan bu parçalar, diğer geleneksel halı gruplarıyla da benzer nitelikler taşımaması nedeniyle münferit değerlendirilmek zorunluluğunda olan nadir örneklerdir.
Camilerimizin bakıma ve korunmaya muhtaç teberrukat yığınları arasında insanı şaşırtacak güzellikte ve çok kıymetli halıların bulunması mümkündür. Bergama’dan Kars’a kadar, Anadolu’muzun bu dönem geleneksel dokuma merkezleri araştırılamadığı için bu halılarla ilgili betimleme çalışmaları münferit yapılabilmektedir. Anadolu Türkmen dokuyucusunun zengin renk ve desen dünyası, geleneksel halı tasarımına hep yeni şekil ve formları kazandırabilecek olgunluktadır.
1750’lerden itibaren Anadolu iskan tarihinde önemli gelişmeler yaşanmaya başlar ve Anadolu’da konar-geçer olarak geniş bir coğrafyada yaşayan Türkmen gruplarının belirli coğrafi bölgelere iskanları hız kazanır. Böylece yerleşik düzene geçmeye başlayan Türkmen nüfusu ile birlikte 18. yüzyıldan itibaren, yeni geleneksel köy el halılarının kimlikleri belirlenmeye başlar. Daha önce Batı, Orta veya Doğu Anadolu geleneksel el halıları içinde kimlik değerlendirmesi yapılan geleneksel halı grupları, bu dönemden itibaren oluşmaya başlayan Türkmen oymak adı veya bulundukları yer adlarına göre alt kimlik grubu olarak tanımlanabilmişlerdir.
Batı Anadolu geleneksel el halıları içinde oluşan en belirgin geleneksel tarz, Gördes ve Kula’ya yerleşen Türkmenlerin oluşturdukları geleneksel kimliğe sahip düğümlü dokumalardır. Yerleşilmiş bulunan bölge adı ön plana çıkartılarak kimliğini bulan Gördes ve Kula dokumaları, 18. yüzyıldan itibaren mahalli Anadolu dokuma geleneğine çok kıymetli ürünler kazandırmış bir bölgedir. Mihraplı veya çifte mihraplı desen anlayışları, ince düğüm kategorisinde ele alınabilen yüksek kaliteleri ile karakteristik olmaları yanı sıra, iki bin yıllık kapalı düğüm tarzı alışkanlığını da ismini verebilecek düzeyde önemli bir dokuma merkezi olan Gördes; aynı zamanda Transilvanya halıları olarak literatüre geçmiş bulunan ve Avrupa’ya ihraç edilmiş halılarımızın bir çoğunun üretildiği Anadolu’muzun en belirgin düğümlü dokuma merkezidir.
Türkmen oymak adı kimliğinde ön plana çıkmış bu dönem halıcılığımızın en belirgin isimleri de hiç şüphesiz Yağcıbedir, Karakeçili, Sarıkeçili, Karakoyunlu veya Reyhanlı Türkmenlerinin halılarıdır. Batı Anadolu’da Sındırgı civarına yerleşmiş bulunan Yağcıbedir Türkmen grupları ile Antalya Yeni Köy civarına yerleşmiş bulunan Karakoyunlu Türkmenleri Döşemealtı bölgesi Türkmen grupları, kendilerine özgü renk ve desen anlayışları ile Anadolu geleneksel dokumaları içinde farklı bir kimlik oluşturmuşlardır.
Orta Anadolu halıcılığı içinde değerlendirilen önemli halı merkezleri ise Sivas, Zara, Konya Karaman ve Kırşehir Mucur çevresidir. Bu dönemlere ait Karaman, Mucur ve Zara halıları, kendilerine özgü ve geleneksel Anadolu düğümlü dokumaları alışkanlıkları içindeki farklı desen yapıları ile dikkati çeken dokumalardır. Zara halılarındaki stilize ejder ayağı motifleri halı zemininde boyuna bantlar halinde tekrar edilerek aykırı bir üslup benimsenmiştir.
18. yüzyılda bütün bir Anadolu’da, Çanakkale Kaz Dağları’ndan başlayarak, bölgelerin Türkmen oymaklarına has dokuma alışkanlıkları belirginleşmeye başlamış ve bu güzel mahalli kimlikler, Kars’a kadar çok değişik desen, renk ve dokuma alışkanlıkları ile birbirinden güzel örneklerle Anadolu geleneksel düğümlü dokumalarını oluşturmuşlardır. Kafkaslar üzerinden Anadolu’ya göç etmiş ve Kaz Dağları’na yerleşmiş bulunan Çanakkale Ayvacık çevresi Türkmen grupları ile Kars’a yerleşmiş bulunan Türkmen gruplarının akrabalıklarını, geleneksel dokuma alışkanlıklarına yansıyan imlerinde hissedebilmek bu açıdan mümkün olabilmektedir.
Yahyalı ve Milas halıları da ayrı dönemde belirginleşmiş Anadolu geleneksel halı dokumalarımızın en belirgin gruplarındandır. Geleneksel Ada Milas dokumaları, ticari olarak günümüz imalatlarının da temeli olan ve en çok satılan halılarındandır.
19. yüzyılda Osmanlı İmparatorluğu’nun yaşadığı ekonomik ve sosyal çöküş, kendisini geleneksel dokumacılıkta da hissettirmiş, gerek saray siparişleri, gerek atölye tipi halıcılı gerekse köy el tezgahlarında dünya halıcılığına çok asil parçalar kazandırmış Anadolu geleneksel dokuyucusu, bu dönemden en çok etkilenen grup olarak bu dönemi pasif ve durgun geçirmiştir.
Hereke’de 1845’de, Sultan Abdülmecid’in himayesinde ve Rıza Paşa’nın gayretleri ile kurulan ‘Hereke Fabrikayı Hümayunu’, geleneksel el halıcılığımızın bu dönemdeki yapısını, endüstrileşme ile aşabilmek gayretlerinin güzel bir örneğidir.
Gerçekten de, geleneksel dokuma alışkanlıklarının bu ölü döneminde Hereke Fabrikayı Hümayunu, halıcılık üretiminde getirdiği gerek yapısal değişim gerekse desen alışkanlıklarındaki müdahale ile çok aykırı bir tarzı başarı ile uygulamış bir merkez olarak önemini günümüze kadar korumuş ve bu alanda bir çığır açmıştır. Hereke Fabrikayı Hümayunu önderliğindeki bu yeni ekol, el halıcılığı faaliyetlerinde endüstrileşme yolunda önemli bir çığır açarak önemli bir değişime neden olmuştur.
19. yüzyılın sonlarında büyük sermayeli batı şirketleri yerli azınlıklarla işbirliği yaparak kurdukları Şark Halı Kampanyası ile bütün bir Batı Anadolu’yu ve geleneksel dokuma alışkanlıklarını değiştiren bir faaliyete girmişler, Londra’da yaptıkları kendi pazarlarına uygun desenleri bütün bir Batı Anadolu’da kurdukları ip, boyahane ve İran düğüm tarzında tezgahlarında imal ederek, dokunan halıları tekrar Avrupa’ya götürmek suretiyle yeni bir halıcılığın adımını atmışlardır. Sine düğümü ile ilk kez karşılaşan Anadolu kadını, Londra menşeli desenleri, kendi evine kurulan tezgahlarda Avrupalı zevklerine göre üreterek 1920- 1940’li yıllarda yılda yaklaşık 100.000 metrekarelik ihracatın yapılabilmesini temin etmişlerdir.
20. yüzyılın başlarında bütün bir Batı Anadolu’da etken olan Şark halı kampanyası halıcılığına ilave olarak; İç Anadolu’da ve Sivas’ta Vali Sırrı Paşa’nın gayretleri ile Sivas Sanayi Mektebi kurulmuş ve sanayi tipi yeni bir halıcılığın okulu oluşturulmuştur. Hereke tarzına yakın olan bu imalatlar ile geleneksel Sivas dokumaları yanında endüstrileşmiş ürünler üretilmek suretiyle batıda uygulanmakta olan ve büyük bir kısmı ihracata yönelik üretimler doğudan da desteklenmek istenmiştir.
Bugün yurtdışında müze veya özel koleksiyonlarda, bizim koleksiyonlarımızda bulunmayan çok kıymetli erken dönem Türk halıları koleksiyonları oluşmuş bulunmaktadır. Astronomik rakamlarda el değiştiren bu güzel halılar, Anadolu’muzdan biz sahiplenemediğimiz için götürülmektedirler. Camilerimizdeki vakıf teberru katı halı ve kilimlerimizin birer kültürel miras olarak kabul edilip düzenli tespit -tescil ve envanter işlemlerini halen yapamıyor olmamız, konunun hangi safhasında bulunduğumuzun da önemli bir göstergesidir.

1947-1949 yıllarında Altay Dağları’nda yapılan kazılardan Pazirik mevkiinde el dokusu düğümlü bir halı çıkartılmıştı. MÖ. 5. yüzyıla ait olduğu tahmin edilen bu halı Türk düğümü ile dokunmuştur. Metrekaresinde 3.600 ilmek bulunan halının ebadı ise 180×200 cm.’dir. Yukarıdaki ilk örnek bulgudan da anlaşılacağı üzere halıcılık dünyada Türkler tarafından yaygınlaştırılmıştır. Halıcılık, Anadolu’ya Selçuk Türkleri ile girmiş, Osmanlılar Dönemi’nde gelişmesini sürdürmüştür. 1. Dünya Savaşı sonuna kadar Türkiye dünya halı ticaretinin merkezi ve transit pazarı olmuştur. 1929-1930 ekonomik krizinden sonra Türkiye bu özelliğini kaybetmiş, 1960-1985 yılları arasında dış pazarlarda Türk halıcılığına bir yönelme olmuşsa da istenilen düzeye gelmemiştir. 1930’lu yıllardan sonra dünyada tekstil sanayindeki gelişmeye paralel olarak halıcılık sektöründe hızla makineleşme başlamıştır. 1940’lı yıllarda Amerika’da halı sanayinde makineleşmeye bağlı olarak önemli gelişmeler olmuştur.

Ülkemizde ise makine halıcılığı ilk olarak 1953 yılında başlamıştır. Duvardan duvara (wall to wall) halıların gelişimi ise bu seyri takip etmiştir. Tufting teknolojisinin Amerika’dan Avrupa’ya gelişi 1955 yılında olmuştur. Ülkemizde ise ilk tufting halı üretimi 1975 yılında gerçekleşmiştir. 1975 ve sonrasında Halıser, Dinarsu, Gümüşsuyu, Samur gibi firmaların pazara girmesiyle Türk duvardan duvara halı sektörü kendisini dinamik bir rekabetin içerisinde bulmuştur. O yıllarda duvardan duvara halı yaygın olmadığı ve tam olarak tanınmadığı için satışların tümü parça halı olarak yapılıyordu. Yani duvardan duvara halı kesilip halk arasında kelle veya seccade olarak tabir edilen boyutlar haline getirilerek satılıyordu. Bütün üretici firmalar “duvardan duvara” ibaresini reklamlarda kullanmaya başladı. Satıldıkça daha çok tanınan duvardan duvara halının gelişmesinde, geleneksel el halılarının fiyatlarının pahalı olması, el halıcılığının halı talebine cevap vermedeki yetersizliği, aynı zamanda kullanım ve bakım zorluklarının etkisi tüketicileri duvardan duvara halıya yöneltti. Diğer yandan kapalı ekonomide ise ne üretirseniz satıyorsunuz. Kalite 2. planda kalıyor, ucuz olsun mantığı ön planda oluyor. Dolayısıyla o dönemlerde ürün çeşidi ve halıda moda denilen bir olay yoktu. Ülkemizin Gümrük Birliği’ne girmesiyle çok çeşitli kalitede halı Türk pazarına girdi. Buna karşılık yerli üreticiler halıda kalite ve ürün çeşitliliğine önem vermeye başladılar. Halıda moda ve marka önemli hale geldi. Bunun yanı sıra 1985 yılından sonra kolay temizlenebilen, alev almayan, antistatik, bakteri üretmeyen vb. özellikler arz eden halılar piyasaya sunuldu. Dünya Sağlık Örgütü de hav bırakan halılar konusunda tavsiyeci olmuyor. Son dönemlerde, halıda kesik elyaf kullanımının ortadan kalkmasıyla hav bırakan halılar piyasada talep görmez hale geldi.

Eşme, Uşak ilinin batısında yer alan, nüfus ve yüzölçümü bakımından ilin en büyük ilçesidir.
Ilçe merkezi ve köylerinde yoğun olarak özellikle kış aylarında kilim dokumacılığı yapılmaktadır. Aile şirketi işletmeciliği şeklinde yürütülen bu faaliyet sayesinde halk önemli bir gelir sağlamaktadır. Ilçe esnafı tarafından dokutturulan bu kilimler Istanbul piyasasına satılmakta ve oradan da büyük ölcüde yurtdışına ihraç edilmektedir. Bu işle Iştigal eden yaklaşık ilçe merkezinde ve köylerde 5000 ila 6000 civarında kilim dokunmaktadır. Ticari amaçla dokunan kilimlerin büyük desenli, pastel, donuk renkler halindedir. Ayrıca geleneksel Takmak kilimleri aranan kilimlerdendir.

1994 yılından beri ilçemizde uluslararası kilim festivali yapılmakta ve böylece esme kilimleri büyük ölçüde tanıtılması sağlanmış bulunmaktadır. Ilçede iş imkanı bakımından devlet daireleri ve serbest ticarethaneler dışında tarım işciliği bulunmaktadır.

“Ülkemizde el halısı üretimi; büyük ölçüde, organize olmamış yerel aile işletmeleri, kendi adına halı dokuyan kişiler ve yerel yönetimlerce kurulmuş olan kooperatifler tarafından gerçekleştirilmektedir. Sümer Halı’nın milli güvenlik ve kamu yararı gözetilerek özelleştirme kapsamı dışına çıkarılması esnasında yüklendiği misyon gereği özellikle kırsal kesimde ve kalkınmada öncelikli yörelerde açılan atölyelerde kadınlara meslek öğretiminin yanı sıra sosyal fayda sağlayan faaliyetleri ile Doğu ve Güney Doğu Anadolu bölgelerinde işsizlik ve işsizliğin yol açtığı olumsuzlukların ve terörün önlenmesine önemli ölçüde katkı sağlamıştır.
Bu olumlu katkıya rağmen, Türkiye’nin el halıcılığı sektöründe 2004 yılı içinde 8 milyar Dolarlık Dünya ticaret hacmindeki payı, 87 milyon dolarla % 1’ler seviyesinde kalmıştır.
KAYNAKÇA
- Acar, Belkıs. “Divriği Ulu Camiindeki Halı ve Kilimler”, Divriği Ulu Camii ve Daruşşifası Yapılışının 750. Yılı Hatıra Kitabı, Vakıflar Gn. Md. Yay.,1978, ss.159-228
- Aslanapa, Oktay. Türk Halı Sanatının Bin Yılı, Eren Yay., İst. 1987, ss.13-36
- Balpınar, Belkıs. Hırsch, Udo. Carpets Of The Vakıflar Museum. İstanbul, Uta Hulsey Wesel 1988.
Bayatlı, Osman, “Bergama’da Dokumacılık”, Türk Etnografya Der.,s.2, 1957, ss.53-55
- Deniz, Bekir. “Gördes Halıları”, Bilim Birlik Başarı Der., s.45, ss.13-19
Deniz, Bekir. “Kula Halıları”, Bilim Birlik Başarı Der. S. 43, ss.13-19
Deniz, Bekir. “Ladik Halıları”, Bilim Birlik Başarı Der., s.46, 1986, ss. 13-18
- Deniz, Bekir. “Osmanlı Devri Anadolu Türk Halıları, Türk Halı Sanatı III”, Bilim, Birlik, Başarı Der.,s.41, ss.8-13
- Dirik, Kazım. Eski ve Yeni Türk Halıcılığı ve Cihan Halı Tipleri Panoraması, Alaaddin Kral bas., İst 1938,
- Duruçay, Afif. “Türk ve İslam Eserleri Müzesinde Bulunan 8 Selçuklu Halısı”, Kültür Sanat Der., s. 5 Kültür Bakanlığı Yay., Ocak 1977, ss.82-85
- Durul, Yusuf. “XV. Asır Hayvan Motifli Halılara Dair Yeni Bir Örnek”, Türk Etnografya Der., s.5, 1962, ss.9-11
- Durul, Yusuf. Aslanapa, Oktay. Selçuklu Halıları, Ak Yay., Türk Süsleme Sanatları Serisi:2, ss.17-34
- Erdmann, Kurt. Der Türkishe Teppich Des 15. Jahrhunderts (15. Asır Türk Halısı – Çev. H. Taner), İst. Üniversitesi Edebiyat Fak. Yay., Maarif Bas., ss.104-112, 116-125
- Güvemli, Zahir. Kerametli, Can. Türk ve İslam Eserleriİ Müzesi, Ak Yay., 1974, ss.21-32
- Halı, The International magazine of Antiques Carpets And Textiles, (Sayı 33’den başlayarak 77’ye kadar devam eden bütün sayılarda Avrupa’ya götürülmüş bulunan ve özel kolleksiyonlar elinden bulunan eşsiz güzellikte 16-18. yüzyıllara ait Anadolu geleneksel halıları örnekleri bulmak mümkündür.)
- Hermann, Eberhart. Asiatische Teppich und Textilkunts, Band 1. 1989, Lev.4-11, Band 2. 1990, Lev.4-11,15, Band 3. 1991, Lev.1,3,5-11, Band 4. 1992, Lev.1,7-9, Munchen,
Iten, J. Der Anatolische Teppich, Prestell Munchen, ss.13-36
- Kayıpmaz, Fahrettin – Naciye. “Erken Dönem Anadolu Şarkışla Halıları”, Türkiyemiz Der., s. 73, Eylül. 1994, ss.38-49
- Önder, Mehmet. “Selçuklu Devri Konya Halıları”, Türk Etnoğrafya Dr., s. VII-VIII, İst. 1996, ss.46-49
- Öney, Gönül. “Anadolu Selçuklu ve Beylikler Dönemi Türk Halı Sanatı”, Bilim Birlik Başarı Der., s. 42, ss.4-7
- Opie, James. Tribal Rugs Nomadic and Village Weavings from the near East and Central Asia, Laurence Kıng, 1992.
- Turkish Handwoven Carpets. Catalog No: 1.2.3.4, Turkish Republic Ministry of Culture İst., 1987, 1988, 1990.
- Yetkin, Şerare. Türk Halı Sanatı, Türkiye İş Bankası Yay., Ank. 1991, ss.7-17
- Zipper, Kurt. Fritzsche, Claudia. Battenberg Antiquitaten Kataloge
Orientteppiche Munchen 1989.

Orta Anadolu adıyla da bilinen ve Doğu Anadolu’dan sonra 2. büyük bölgemiz olan İç Anadolu ‘ nun yüzölçümünün genişliğine oranla nüfusu fazla değildir. Marmara Bölgesi ‘ den iki kat geniş olan bu bölgede Marmara Bölgesi kadar nüfus yaşar . Anadolu’nun çeşitli bölgeleri arasındaki yollar İç Anadolu’dan geçtiği için bu bölge eski yerleşme alanı olmuş ticaret yolları üzerinde yer alan yörelerde , yerleşme alanları büyüyerek büyük kentler haline dönüşmüştür.

YERŞEKİLLERİ :
Bölge yerşekilleri itibariyle sade bir görünüme sahiptir. Geniş düzlükler daha çok bölgenin ortasında yer alırken dağlar kenarlarda uzanır .

YERŞEKİLLERİN OLUŞUMU :
a) Volkanik dağların oluşumu : 3. Zamanda İç Anadolu ‘ nun bulunduğu yerde eski denizin ( The -Tis denizi ) büyük bir adası vardır .
Alp orojenezi sırasındaki yan basınçla deniz tabanındaki
çamurlar kıvrılırken bu ada yan basınçların etkisiyle kırıldı . İşte bu kırıklarda yerkabuğunun ( sial tabakasının ) sima üzerindeki basıncı azalınca sima üzerindeki mağma bu kırıklardan yer yüzüne çıkarak volkan dağlarını oluşturdu . Volkanlardan çnce volkan külleri çıkarak etrafa yayıldı . Küllerin üzerine daha sonra , volkan bacasında soğuyan lavların oluşturduğu taşlar gaz basıncıyla fırlayarak düştü . Bu taşlara VOLKAN BOMBASI denir. Daha sonra da etrafa lav akıntısı yayıldı ; yeterli basınç sağlandıktan sonra volkanlar faaliyetlerini durdurdu. Volkanlar , Orta Toroslara paralel uzanırlar . Kuzeyden güneye doğru Erciyes , Melendiz , Hasan D. , Karacadağ ve Karadağ’dır.

b) Peri Bacalarının Oluşumu : Volkanlardan çıkan küller , daha sonraki dönemlerde göller altında kaldı . İklim kuraklaşması sonucunda bu göller kuruyunca volkan külleri volkan tüfüne dönüştü .
Yamaçlarda volkan tüflerinin üzerinde lavların soğumasıyla oluşan katılaşım kayaları , sel suları tarafından aşınmadığı gibi altında yer alan tüfü de aşınmadan korudu . Sel suları taşların kenarlarındaki tüfü aşındırınca bu taşlar ve altında bulunan volkan tüfü aşınamadığından dik sütunlar halinde yükseldi . Bu sütunlara PERİ BACASI denir . İç Anadolu da özellikle Nevşehir , Ürgüp ve Niğde arasında yaygındır .

c) Platoların Oluşumu :

Obruk Platosu ; Konya ovası ile Tuz gölü arasındadır . Kalker tabakaların aşınmasından oluşmuş , akarsular tarafından derince yarılmıştır .
Bu platoda bulunan Kızören Obruğu derin bir karst kuyusudur . İçi su ile dolarak göl durumuna dönüşmüştür . Obruk Gölü adıyla da bilinir .

Bozok Platosu ; Kızılırmak yayının içinde yer alır . Eski dağların aşınmasıyla oluşmuştur .

Haymana ve Cihanbeyli Platoları ; Ankara ile Konya arasında yer alır . Aşınma ile oluşmuşlardır .

d) Ovaların Oluşumu : 3. Zaman hareketleri sırasında çökerek oluşan ovalar , 4. Zamanın yağışlı döneminde göllerle kaplandı .
Tuz gölü 4. Zamanın yağışlı döneminde 40 m derinliğinde idi . Kuraklaşma ile küçülerek bugünkü durumunu almıştır.
Konya ovasındaki Ereğli-Hotamış bataklıkları gene eski gölün kalıntılarıdır.

YERŞEKİLLERİNİN ÖZELLİKLERİ VE ETKİLERİ :
a) Dağların Etkileri :

• Dağ sıraları deniz havasının İç Anadolu ‘ ya girmesini engellediğinden bölgede kurak ve karasal bir iklim oluşmuştur .
• Dağlar , aldığı yağış sularını eteklerinden kaynak suyu halinde çıkardıklarından yerleşme alanları bölgenin çevresindeki dağların eteklerinde oluşmuştur.
• Dağlardan çıkan kaynak suları tarla sulamasında kullanıldığından kuraklığın tarım üzerindeki etkisi az da olsa azalmıştır .

b) Ovaların Etkileri :

• Ulaşımı kolaylaştırmıştır .
• Geniş tarım alanları oluşturmuştur .
• Kent yerleşmelerini kolaylaştırmış , toplu yerleşmeyi yaygınlaştırmıştır .
• Yükselti azlığı nedeniyle yağışı azalttığından step ( bozkır ) bitki örtüsünü yaygınlaştırmıştır .

İKLİM :

İç Anadolu’da yazları sıcak ve kurak , kışları soğuk ve kar yağışlı geçen karasal iklim görülür. Doğuya gidildikçe yükselti arttığı için kışlar daha soğuk geçer . Bu nedenle karasallık daha da artar .

ANKARA’DA İKLİM DEĞERLERİ

Temmuz 23.2

Ocak -0.2

Yıllık fark : 23.0
Yıllık yağış 37 cm’dir.

Yağış Rejimi :

En yağışlı mevsim ilkbahar , en kurak mevsim yazdır . Kışın cephesel , ilkbaharda kırkikindi , yazın konveksiyonel yağışlar görülür. Yağışlar genelde azdır , çünkü kıyılardan giren nemli hava dağları aşıp yağışı dağların denize bakan yamaçlarına bıraktıktan sonra İç Anadolu’ya alçalarak kuru hava biçiminde eser. Isınan kuru hava yoğunlaşma noktasından uzaklaştığı için yağış sağlamaz . Böyle bir hava hareketinin görülmediği günlerde cephesel ya da konveksiyonel tipi yağışlar görünür .
İç Anadolu’da dağlık alanlar daha fazla yağış alır. Bu nedenle dağlar genelde ormanla kaplıdır .

İklimin Etkileri :

a) Yaz mevsiminde yağış azlığı ve sıcaklık fazlalığı kuraklığı arttırır.
b) Kuraklık tahıl tarımında nadas uygulamasını zorunlu hale getirir.
c) Kuraklık orman yetişmesini önlediğinden bitki örtüsünü daha çok stepler oluşturur .
d) Kış ve ilkbahar yağışları , yaz mevsiminin sıcaklık ve kuraklığı tahıl tarımını özellikle buğday ekilişini yaygınlaştırmıştır .
e) Sağnak halindeki yağışlar , sellenmelere yol açmakta ve tarıma zarar vermektedir .
f) Yağışların azlığı tarımda verim düşüklüğüne , verim düşüklüğü ise ovaların az nüfuslanmasına yol açmıştır.
g) İlkbahar sıcaklığının yetersizliği pamuk gibi yüksek sıcaklık isteyen bitkilerin yetişmesini önlemiştir.
h) İlkbaharda bazen kar yağışı ve oluşan düşük sıcaklık erken çiçek açan meyve özellikle kaysı ağaçlarında verim düşüklüğün yol açmaktadır .

BİTKİ ÖRTÜSÜ :

Tuz gölü yöresinde seyrek , cılız stepler yer alır . Buradan bölgenin kenarlarına gidildikçe step bitkileri sıklaşır ve uzun boylu olur.
Dağ yamaçlarından yükseldikçe yağış arttığından bazı yerlerde koruluklar ya da iğne yapraklı çamlar görülür.
İç Anadolu’nun akarsu boylarında kavak ve söğüt ağaçları sıralanır . Bunların bir kısmı kendiliğinden yetiştiği için doğal bitki örtüsüdür. Bir kısmı da insanlar tarafından yetiştirildiği için kültür bitkisidir.

Bitki Örtüsünün Etkileri :

a) Cılız stepler , küçükbaş hayvanların besin maddesidir. Bu nedenle de bölgede küçükbaş hayvancılık gelişmiştir.
b) Bitki örtüsünün azlığı toprak erozyonunu arttırmıştır.
c) Ağaç azlığı topraktan yapılan kerpiç evleri yaygınlaştırmıştır .
d) Orman azlığı , bölgede yakacak sorunu doğmuş , hayvan gübresi tezek yapılarak yakılmıştır . Bu uygulama doğal gübreyi azalttığından tarımda verim düşüklüğüne yol açmıştır .

AKARSULAR :

İklim kuraklığı nedeniyle akarsular azdır. Dağlardan çıkan kaynak suları , gölet ya da barajlarda toplanarak kentlerde nüfusun ihtiyacında ve tarla sulamasında kullanılır.
2 büyük akarsuyu vardır ;

a) Kızılırmak : 1335 km uzunluğundadır . Ülkemizin en uzun akarsuyudur .
Doğu Anadolu’da Erzincan yakınlarındaki Kızıldağ’dan doğar. Kırşehir’in güneyinde Hirfanlı barajına girer . Karadeniz Bölgesine girerek denize dökülür. İç Anadolu’da en büyük kolu Bozok Platosundan geçen Delice suyudur .

b) Sakarya : İç Batı Anadolu’dan gelir. En büyük kolu Eskişehir’in içinden geçen Porsuk çayıdır .

GÖLLER :

İç Anadolu’da sularını denizlere boşaltamayan kapalı havza gölleri yaygındır . Bunlar içinde en büyüğü Tuz Gölü ‘ dür .

Tuz Gölü ( Koçhisar Gölü )

• Yerkabuğunun çökmesiyle oluşmuş tektonik göldür.
• Ortalama derinliği 1 m kadardır . En derin yeri Doğu’da 2 m yi geçer.
• Gölün ortalama yüzölçümü 1500 km dir. Kışın
büyüyerek 1650 ye çıkar , yazın buharlaşarak 1400
km ye iner.
• Yazın tuzluluğu artarak % 329 oranını bulur.
• Yazın suların buharlaşmasıyla biriken tuz , yılda 100.000 ton kadardır.

Akşehir Gölü

Akşehir’in kuzeyinde yer alır , suları tuzludur.

Eber Gölü

Sultan Dağlarının kuzeyinde yer alır , suları tatlıdır .

Eğmir ve Mogan Gölleri

Ankara yakınlarındadır , suları tatlıdır.

NÜFUS VE ŞEHİRLER…

Bölgenin nüfus yoğunluğu Türkiye nüfus yoğunluğunun üzerindedir. Çünkü Ankara , Eskişehir , Konya , Kayseri ve diğer büyük kentler bölge nüfusunu arttırmıştır .
Tuz Gölü civarında çorak topraklar nedeniyle nüfus yoğunluğu çok azdır. Km ye 5 insan düşer.
Sulanan ovalar sık nüfusludur . Bölgenin kenarlarında bulunan yerleşme merkezleri nüfus yoğunluğunu arttırmıştır.

BÜYÜK KENTLERİ :

Yukarı Sakarya Bölümü Kentleri

ANKARA ( 2.235.035 ) : 13 Ekim 1923’te başkent olmuştur. Kent ve civarında şeker,çimento,bira,unlu ve şekerli gıda , traktör,madeni eşya, mobilya sanayi vardır .
Dört büyük üniversitesi vardır . Ülkemizin kültür ve idari (yönetim) kentidir.

ESKİŞEHİR ( 346.765 ) : İç Anadolu’nun Marmara’ya açılan kapısıdır . Bölgenin önemli kültür , ticaret , tarım ve sanayi merkezidir.

Konya Bölümü Kentleri

KONYA ( 439.181 ) : Selçuklu Devletinin başkentidir. Türkçe devletin resmi dili olarak Karamanoğulları tarafından ilk kez burada kullanılmıştır .
Mevlana Türbesi Konya’da turizmi canlandırmıştır .

KARAMAN ( 64.735 ) : 1989’da il merkezi olmuştur . Sarayönü civa işletmesi vardır.
Orta Kızılırmak Bölümü Kentleri

• Kayseri
• Niğde
• Kırşehir
• Nevşehir
• Yozgat
• Çankırı
• Kırıkkale
• Aksaray
• Bor

Yukarı Kızılırmak Kentleri

• Sivas

TARIM ÜRÜNLERİ :

• BUĞDAY : İklim buğdaya elverişlidir. Sulanan toprak oranının azlığı alanları arttırmıştır .
• ARPA : Bira yapımı için sulanan verimli topraklara ekilir . Bu yönüyle endüstri bitkisidir.
• ŞEKER PANCARI : Ankara,Eskişehir,Kayseri,Konya ve Niğde illerinde üretilen pancar , 1 tarlaya genelde 2 yılda bir ekilir . Çünkü fabrikalar , her yıl değişik yörelerin pancarlarını alır.

HAYVANCILIK :

Büyükbaş Hayvancılık , bölgenin kuzey ve doğusunda gelişmiştir .Çünkü bu bölümler daha soğuk ve nemlidir . Selüloz oranı yüksek olan uzun boylu otlar büyükbaş hayvanların beslenmesini kolaylaştırır.
Besicilik , şeker fabrikalarının yakınında yaygındır . Çünkü fabrikadan ucuza sağlanan pancar küspesi besicilik için önemlidir .
Küçükbaş Hayvancılık , bölgenin güney ve batısında yaygındır . Kurak iklimin cılız ve selüloz oranı düşük stepleri küçükbaş hayvancılığa elverişli olduğu halde büyükbaş hayvancılık için pek ekonomik değildir.

YER ALTI ZENGİNLİKLERİ :

CİVA : Konya – Sarayönü

TUZ : Tuz Gölü ve çevresi

KAYA TUZU : Kırşehir , Çankırı

KROM : Eskişehir , Kayseri , Sivas

LİNYİT : Eskişehir , Sivas

Bortuzu , Lületaşı , Amyant : Eskişehir

Çinko , Demir : Kayseri yakınları

TURİZM :

Ulaşımın gelişmesi bölgenin turizm potansiyelinin değerlendirilmesini sağlamıştır .

• Ürgüp

• Göreme

• Ihlara Vadisi

• Derinkuyu

• Peri Bacaları

• Kaplıca Suları

• Erciyes Dağı

• Mevlana Türbesi

• Konya Yöresi

• Hattuşaş

• Gordion

• Alacahöyük

Güneş’e en uzak gezegen olan Plüton gezegeni aynı zamanda, güneş sisteminin en küçük ve hakkında en az bilgi bulunan gezegeni olma özelliklerini de taşımaktadır. Plüton gezegeninin keşfi matematiksel hesaplamalara dayanmaktadır. Uranüs’ün yörüngesindeki düzensizlikler hakkında yapılan araştırmalar sonucunda Neptün gezegeni bulunmuştur fakat yapılan hesaplar bu gezegenin tek başına Uranüs’ün yörüngesindeki düzensizlikleri açıklayamayacağı anlaşılmıştır. Daha da derinleştirilen araştırmalar Plüton gezegeninin varlığını kanıtlamıştır fakat gezegen ancak 1930 yılında Tombaugh tarafından gözlene bilinmiştir. Neptün’ün yörüngesi ile kesişen yörüngesi nedeni ile güneş etrafındaki turunun küçük bir bölümünde Neptün gezegenin önüne geçerek onu güneşe en uzak gezegen yapar.
Gezegenin boyutlarına göre çok büyük bir uydusu bulunmaktadır. 1978 yılında keşfedilen ve Charon adı verilen bu uydunun büyüklüğü hemen hemen Plüton gezegenin kendisi kadardır bu nedenle gezegen ve uydusuna ikili gezegende denilmektedir. Uydusunun bulunması ile birlikte kütlesi hakkında tahmin yapılma imkanı bulunan gezegenin kütlesi 0.0125 x 10 24 kg olarak belirlenmiştir. Yaklaşık 50K° olan atmosferinde donmuş metan gazı bulunduğu tahmin edilmektedir.

Neptün güneşe Plüton’dan sonraki en uzak gezegendir. Neptün’ün yörüngesi Plüton gezegenin yörüngesi ile kesiştiği için güneş etrafındaki turunun bir bölümünde Plüton gezegeninin arkasında kalarak güneşe en uzak gezegen olur. Fakat Plüton’a göre daha kısa süre arkada kaldığı için, Güneşe en uzak ikinci gezegen olarak kabul edilir. Gezegenin bulunması tamamen matematiksel hesaplamalara dayanmaktadır. Uranüs gezegeninin yörüngesinde ki düzensizlikleri inceleyen Le Verriner, 1845 yılında Uranüs gezegeninin yörüngesindeki düzensizliklerin daha dışarıdaki bir gezegenden kaynaklandığını buldu ve yaptığı hesaplamalar sonucunda elde ettiği koordinatları Galle adındaki astronoma bildirdi. Galle elindeki verilere dayanarak yaptığı çalışmalar sonucunda 1846 yılında Neptün gezegenini gözlemlemeyi başardı. Güneşe olan uzaklığından dolayı Neptün gezegeni hakkında kesin bilgiler bulunmamaktadır. Fakat gezegenin yakınlarından geçen Voyager 2 uzay sondasından alınan bilgilere göre, gezegen 22300 km lik yarı çapa sahiptir ve kendi ekseni etrafındaki dönüşünü 17.24 saatte tamamlamaktadır.
Neptün gezegeninin bilinen iki uydusu bulunmaktadır. Bunlardan 2000 km yarı çaplı Tirion 1846′da Lassel tarafından bulunmuştur. Gezegenin ikinci uydusu olan Nereid ise 1949 yılında Kuiper tarafından keşfedilmiştir. Nereid güneş sistemindeki en büyük dış merkezliliğe sahip olan uydudur. Bu neden uydunun Neptün’den uzaklığı 1.3×10 6 km ile 9.8×10 6 km arasında değişmektedir. Tüm büyük gezegenlerde olduğu gibi Neptün gezegeninin de çevresinde halkalar bulunmaktadır. Bu halkalar tam olarak ilk kez Voyager 2 uzay sondası ile gözlenmiştir. Le Verrier, Adams, Galle gibi halkaların isimleri gezegen hakkında çalışma yapmış olan kişilerin adlarından alınmıştır. En dıştaki halka olan Adams halkası dört halkanın sicim gibi burulmasından oluşmuştur. Yoğunluğu yüksek olan bu halkanın genişliği 1000 km kadardır.

Uranüs, 2.872.460.000 km lik mesafe ile güneşe yakınlık sırasında 7. gezegendir. 1781 yılında Sir W. Herschel tarafından gözlenmiştir. Çapı yaklaşık olarak 25600 km kadardır. 17 saat civarında tamamladığı eksen periyodunu yuvarlanarak yapar. Bu nedenle kutuplardaki basıklığı yüksektir. Güneşe olan uzaklığı nedeni ile hakkında pek fazla bilgi bulunmamaktır. Gezegenin yapısı ve atmosferi hakkındaki bilgiler çoğunlukla tahminlere ve 1986 yılında gezegenin yakınlarından geçen Voyager 2 sondasından alınan bilgilere dayanmaktadır. Bu bilgiler ışığında; gezegenin, hidrojen bakımından zengin, metan ve helyum içeren çok yoğun bir atmosfere sahip olduğu, yüzey sıcaklığının -221 Cº civarlarında olduğu, dünyanınkinden daha büyük bir mağnetik alana sahip olduğu ve kayalık bir çekirdeğinin bulunduğu gibi tahminler ileri sürülmektedir.
Uranüs’ün şu ana kadar gözlene bilinmiş 17 uydusu bulunmaktadır. Bu uydulardan ikisi olan Titana ve Oberon gezegeni ilk gözlemleme ünvanına da sahip olan Sir W. Herschel tarafından gözlenmiştir. 1948 yılına kadar beş büyük ana uydusu gözlenile bilinmişti. Fakat 1986′da Voyager 2 sondası bu uydulara ek olarak 10 küçük uydu daha bulmuştur. 31 Ekim 1997′de ise yarı çapları 160 ve 80 km olan iki uydu daha gözlenmiştir.
Gezegenin çevresinde 9 ince halka bulunmaktadır. Bu halkalar 10 Mart 1997 yılında bir yıldızın gezegenin arkasında kalması sonucunda yapılan gözlemler ile keşfedilmiştir. Halkalar gezegenin merkezinden 42000 km sonra başlamaktadır ve en genişi bile kalınlığı bile 10 Km’den fazla değildir. En içten dışa doğru halkalara 6, 5, 4, α, β, γ, δ, ε isimleri verilmiştir. Sırası ile bu halkaların gezegenin merkezine olan uzaklıkları 41980, 42360, 42663, 44844, 45799, 47323, 47746, 48423 ve 51000 km dir. En dıştaki halka olan ε halkası elips şeklindedir ve her iki ucunda yarıçapları 40-50 km olan iki uydu yer almaktadır.

Güneş Sisteminin ikinci büyük gezegeni olan Satürn’ün yarı çapı 60400 km dir ve 1.433.000.000 km lik mesafe ile güneşe yakınlıkta 6. sıradadır. Gezegen teleskopla incelendiğinde yeşilimsi bir renkte görünür ve çıplak gözle görülebilen en uzak gezegendir. Neredeyse tümü gazlardan oluşan bu gezegenin yoğunluğu çok küçüktür. Ortalama 700 kg/m3 yoğunluğu ile Güneş Sistemi’nde en küçük yoğunluğa sahip olan gezegendir. Güneşe olan uzaklığı nedeni ile yüzey sıcaklığı yaklaşık olarak -150 Cº dir. Vogayer aracından alınan kızılötesi bilgilere dayanılarak gezegendeki hidrojen/helyum oranı 9/1 olarak saplanmıştır. Satürn’ün çevresine yaydığı ısı enerjisi güneşten aldığı ısı enerjisinden daha fazladır.
Gezegenin çevresindeki halkalar yıllarca bir sır olarak kalmış ve gezegene insanların büyük ilgi göstermesine neden olmuştur. Bu halkalar ilk olarak Galileo uzay aracı tarafından gözlenmiştir fakat ne olduğu ancak Huygens tarafından 1655′te açıklanmıştır. Gezegen çevresinde araştırma yapan sondalar. Halkaların yapısı ve içeriği hakkında bize bazı bilgiler verdi. Bu bilgilere dayanılarak en dıştaki halkadan en iç teki halkaya doğru sırası ile A, B, C, E, F ve G isimleri verilmiştir. Bu araştırmalarda halkaların sanıldığından daha karmaşık bir yapıya sahip olduğu ve çok sayıda çemberden oluştuğu anlaşıldı. Halkaların arkasındaki yıldızların parlaklığı görülebildiği için halkaların genişliğinin yalnızca 20 km kadar olabileceği tahmin edilmektedir. Ayrıca halkaların oluşumu hakkında, evrende daha önceleri başıboş dolaşan ufak meteor ve buz parçaları gibi değişik cisimlerin Satürn’ün çekim alanına yakalanmaları sonucu oluştuğu tahmini kabul edilmektedir.

Jüpiter, 71370 km ekvator yarı çapı ile Güneş Sistemindeki en büyük gezegendir ve Güneş’e yakınlık bakımından 5. sırada yer alır. Kütlesi yaklaşık olarak dünya kütlesinin 318 katıdır. Bu dev gezegen Güneş çevresindeki turunu 11.86 yılda tamamlar. Çok büyük bir gezegen olduğu için küçük bir teleskopla bile ekvatora paralel olarak uzanan farklı renkteki kuşakları seçilebilir. Jüpiter hakkında ne yazık ki halen kesin bilgiler bulunmamaktadır. Yüzeyi atmosferi ve uyduları hakkında sadece tahminlerde bulunulmaktadır. Bu tahminlere göre çok yoğun bir atmosferi ve de küçük bir çekirdeği bulunmaktadır. Gezegenin içi hakkında yapılan tahminlere göre saf hidrojen veya %1-2 helyum içeren hidrojen ve %1-2 oranında diğer elemanlardan oluşmuştur. Jüpiter güneşten aldığı enerjini yaklaşık olarak 2.5 katını çevresine yaymaktadır bunun nedenini gezegendeki gravitasyonel çökmenin hala sürmesi olarak tahmin edilmektedir. Jüpiter’in çevresinde 6500 km genişliğinde ve bir kaç km kalınlığında bir halkası bulunmaktadır.
Bu dev gezegen çok büyük bir manyetik alana sahiptir. Bu alan sayesinde bilinen 16 uydusu bulunmaktadır. Fakat gezegenin uydularının 16 ile sınırlı olmadığı ve başka uydularının da bulunduğu tahmin edilmektedir. Jüpiter hakkındaki ilk bilgiler Nasa’nın 70′li yıllarda gönderdiği Pioneer10 ve Pioneer11 uzay sondaları tarafından elde edilmiştir. Fakat Jüpiter hakkındaki en önemli bilgiler 1995 yılında Jüpiter’e ulaşan Galileo uzay sondasından alınmıştır. Galileo’nun gönderdiği bilgiler sayesinde Jüpiter’in 4 büyük uydusu (Io, Europa, Ganymede ve Callisto) bulunmuş ve bunlara Galileo uyduları adı verilmiştir. Bu 4 Uydu gezegen ile aynı yönde dönmektedir. Fakat daha sonra bulunan küçük ve gezegene daha yakın olan uydular gezegene zıt yönde dönmektedir. Bu uydular içinde en ilginci Europa uydusudur. Dünyadan yapılan incelemelerle bu uydunun yüzeyinin su buzlarıyla kaplı olduğu ve hiç bir çarpma kraterinin bulunmadığı anlaşılmıştır. Bu uydunu üzerinde yer alan ve değişik yönlerde düzgün olrak uzanan çatlaklar, yüzeydeki buzların attaki sıcak bir deniz üzerinde yüzdüğünün sanılmasına neden olmuştur. Bu da bu uydu üzerinde canlı olabilme olasılığını artırmaktadır.

Mars güneşe yakınlık bakımından dördüncü gezegendir ortalama güneş mars uzaklığı 227.4 milyon kilometredir. Gök yüzünde kırmızı renkte görünür ve kendisine ait bir atmosferi vardır. Büyüklük olarak yaklaşık dünyanın yarısı kadardır (yarı çapı 3200 km). Gündüz ekvator sıcaklığı 10 C° civarlarına ulaşır, fakat atmosferi bu sıcaklığı tutabilmesi için yeterli olmadığından, geceleri sıcaklığı -75 C° ‘ye kadar düşer. Kutuplarındaki sıcaklık ise -120 C° kadardır. Marstaki atmosfer basıncı altında bu sıcaklık CO2 ‘nin donma sıcaklığı olduğundan kutuplarda CO2 buzları bulunmaktadır. Mars günü dünya gününden yalnızca yarım saat daha fazladır fakat dünyaya göre güneşe daha uzak olduğu için bir yılı 687 gündür. Marsı atmosferinde dünyadakine benzer olarak H, O, CO ve CO2 belirlendiği halde dünyada bol olarak bulunan Ni bulunmamaktadır. 1877 yılında marsın iki uydusu bulunmuştur. Bunlar ancak çok iyi teleskoplarla gözlenebilen Phobos ve Deimos tur.
Bilindiği gibi yıllarca Marsta yaşam olduğu düşünülmüştü, bu teori için gerçekten geçerli sebepler vardı. Marsta da dünyadaki gibi eksen eğikliği olduğundan mevsimler oluşur. Değişik mevsimlerde yer kabuğunun değişik renkler alması yıllarca astronomların marsta bitkisel yaşam olduğuna inanmalarına neden olmuştur. Ayrıca mars yüzeyinde yer alan geniş kanalların marslı yaratıklar tarafından kutuplardan ekvatora su götürmek için yapıldığı sanılmaktaydı. Fakat ilki 1965′de olmak üzere yollanan bir çok uzay sondası sayesinde marstaki bu kanalların tamamen kendiliğinden var olduğu anlaşılmıştır.
Mars yüzeyi de ay yüzeyi gibi volkanik ve çarpma kraterleriyle doludur. 1965′den başlayarak yollanan uzay sondaları sayesinde elde edilen yüzey şekillerine isimler verildi. Tharsis bölgesinde artık etkinlik göstermeyen Olympus Mons, Ascraeus Mons, Pavonis Mons ve Arsia Mouns volkanları marsın en dikkat çekici yüzey şekilleridir. Bu volkanların çevresinde meteorların açtığı kraterlere rastlanmaz. Çünkü buradaki kraterler zamanla lav ile dolmuştur. Ayrıca ekvator bölgesinden başlayarak 3000 km doğuya doğru uzanan bir vadi, sonra kuzeye kıvrılarak Chryse’ye varır. Bu vadi bazı yerlerde 100 km genişliğe ve 6 km derinliğe sahiptir. Bu denli bir vadinin yalnızca akarsular tarafından oyulabileceği düşünülmektedir. Bu da daha önce Mars yüzeyinde suyun var olduğuna inanılmasını sağlamıştır.

Üzerinde yaşadığımız gezen, dünyanın yarıçapı 6400 km ve yoğunluğu 5,52 kg/m3′dür. Güneşe yakınlık bakımından üçüncü sırada yer alan dünya ile güneş arasındaki uzaklık 1.5 x 10 8 km’dir. Ve bu uzaklık 1 AB. (Astronomik Birim) olarak kabul edilmiştir. Güneş sistemindeki diğer gök cisimleri arasındaki mesafeler de genellikle bu birim kullanılarak belirtilir. Yapay uyduların kullanılmaya başlaması ile dünyanın tam şekli belirlenmiş ve bu şekle Geoit adı verilmiştir. Dünyanın konumu, atmosferi ve iç yapısı üzerinde yaşam barındırabilmesi için en uygun şekildedir. Güneş sisteminde ve bilinen tüm gezegenler arasında yaşama el verişli tek gezegen dünyadır. Koruyucu bir kılıf görevi gören atmosferi sayesinde meteor çarpmalarına ve güneşin yaydığı zararlı ışınlara karşı gezegen korunur.
Dünyanın iç yapısı üç katmandan oluşmaktadır. Bu katmanlardan en dışta bulunan ve yaşamaya elveriş olana kabuk adı verilmektedir. Tüm canlı yaşamını üzerinde bulunduran, o bu katmanın ortalama kalınlığı 30 km kadardır. Kabuğun hemen altından başlayıp çekirdeğe kadar devam eden tabakaya manto adı verilir. 5100 km derinliğe kadar inen manto tabakasının kabuğa yakın olan bölümü kırılgan kayalardan oluşmaktadır. Dünyanın merkezindeki ısı 5000 C° civarında olduğundan mantonun çekirdeğe yakın bölümü erimiş kayalardan oluşmaktadır. Manto tabakasındaki basınç nedeni ile erime noktaları yükselen demir ve magnezyum katı halde bulunurlar. Dünyanın merkezini oluşturan çekirdek ise %90 oranında sıvı demirden oluşmaktadır. Bunun nedeni çekirdekte tahminen 3 milyon Atm olan basınç altında demirin erime noktasının 8000 C°’yi bulan çekirdek ısısından düşük olması olarak açıklaya biliriz.
Çekirdekte bulunan sıvı demirin konveksiyon akımları ile ortaya çıkardığı dinamo etkisi, Dünyanın manyetik alanını oluşturur. Dünya yüzeyini 100km yukarısından başlayan manyetik alan yaklaşık 6500km yüksekliğe kadar uzanır. Son yıllarda elde edilen veriler ile bu manyetik alanın bir zırh gibi dünya yüzeyini ısı ve benzeri tehlikelerden koruduğu anlaşılmıştır.

Venüs, Merkür’den sonra güneşe en yakın 2. gezegendir. Kütlece dünyaya yakın bir büyüklüktedir. Ve kendisine ait bir atmosfere sahiptir. Gün doğumunda ve gün batımında güneşe yakın olarak, dünyadan çıplak gözle rahatlıkla görülebilir (Halk tarafından Çoban Yıldızı olarak ta bilinir). Güneş ve aydan sonraki en parlak gök cismidir. Venüs’ün diğer gezegenlerden farklı ve ilginç yanları vardır, bunlardan en ilginci 1 yılının 1 gününden daha uzun olmasıdır. Yani güneş etrafındaki dönme hızı kendi ekseni etrafındaki dönme hızından daha fazladır. Güneş etrafındaki dönme süresi 224 gün, kendi ekseni etrafında dönme süresi ise 243 gündür. Ayrıca Venüs diğer gezegenlerin tam tersi yönde dönmektedir. Diğer gezegenlerin hepsi saat yönünde dönerken Venüs saatin tersi yönünde ve çok yavaş bir şekilde dönmektedir. Bu farklılıkların nedeni hala anlaşılabilmiş değildir. Çıplak gözle çok rahat görüle bildiği halde en iyi teleskopla bile yüzeyi incelenemez. Bunun nedeni çok yoğun bir atmosfere sahip olmasıdır. %93 oranında CO2 (karbon di oksit) ve %2 oranında N2 (azot) ile az miktarda değişik gazlardan oluşmuş olan atmosfer güneşten gelen ışınları bir ayna gibi geri yansıtır. Bu olay gezegene müthiş bir parlaklık kazandırırken, yüzeyinin incelenmesini zorlaştırır.
Venüs’ün yoğun atmosferi nedeni ile basıncıda çok yüksektir. Yaklaşık olarak dünyadakinden 100 kat daha fazla basınca sahiptir. Atmosfer yoğunluğu ise dünyadakinin 70 katı kadardır. Ayrıca atmosferinde azda olsa yer alan H2SO4 ve HCL gibi asitler yağmur şeklinde gezegen üzerine yağmaktadır. Bu nedenle dünya üzerindeki hiçbir canlının bu gezegende yaşayabilmesi mümkün değildir. Venüs güneşe yakınlık açısından Merkür’den daha uzak olmasına rağmen sıcaklığı daha yüksektir. Bunun nedeni atmosferinin olmasıdır. Bu yoğun atmosfer güneşten gelen ışınların büyük bir bölümünü geri yansıtsa da küçük bir kısmını içeri alır ve dışarı çıkmasına izin vermez bu da sera etkisi yaparak gezegenin günden güne ısınmasına neden olmaktadır. Gezegenin şu anki sıcaklığının 325 C° ‘nin üzerinde olduğu tahmin edilmektedir.
Venüs yüzeyi hakkında Amerikan Mariner ve Rus Venera sondaları inceleme amaçlı kullanılmış ve kızıl ötesi de olsa yüzey resimleri çekilmiştir. Bu resimlerden Venüs yüzeyinin düz ovalar, vadiler ve derin olmayan kraterlerle kaplı olduğu anlaşılmıştır. Gezegen üzerinde Ishtar Terra ve Aphrodite Terra adını taşıyan iki yüksek plato gezegenin %11′ ini kaplamaktadır. Kraterlerin derin olmamasının nedeni gezegenin ,yoğun atmosferi sayesinde kendisine çarpacak olan meteorların hızını kesebilmiş olmasıdır